Сату CRM системасы, онлайн кадрлар платформасы, эшкә алу коралы, электрон почта аша маркетинг кампанияләре, хезмәткәрләрне видео күзәтү, чит илдә «болыт» хостингы — бүген, зурлыгына карамастан, диярлек барлык Марокко компанияләре дә үз клиентларының, потенциаль клиентларының һәм хезмәткәрләренең шәхси мәгълүматларын җыя һәм эшкәртә. Шулай да күпләр белми: 2009 елдан бирле бу эшкәртү махсус закон белән көйләнә — шәхси мәгълүматларны эшкәртүгә карата физик затларны яклау турындагы 09-08 нче закон. Европа GDPR-ыннан азрак мәгълүм булса да, бу закон тулысынча гамәләдә һәм чын җинаять һәм финанс җәзалары белән беррәттән бара; аның үтәлешен Шәхси мәгълүматларны яклауны күзәтү милли комиссиясе (CNDP) тикшерә. Бу мәкаләдә без бизнеслар өстенә төшкән йөкләмәләрне һәм законны бозган очракта килеп чыга хәвефләрне карап чыгабыз.
Хокукый нигез: 09-08 нче закон һәм аны гамәлгә ашыру турындагы карар
09-08 нче закон 1430 елның сафар аенының 22 көнендә (2009 елның 18 февралендә) 1-09-15 нче дахир белән кабул ителгән һәм 2009 елның 5 мартында 5714 нче Рәсми бюллетеньда бастырылган. Аны гамәлгә ашыру турындагы 2-09-165 нче карар практик тәртипләрне, шул исәптә CNDP-га белдерү бирү формаларын һәм процедурасын ачыклый. CNDP — шуша ук закон нигезендә төзелгән һәм аның үтәлешешен тәэмин итүче бәйсез идарә органы.
Законның 1 нче статьясы шәхси мәгълүматны — теләсә ниндәге (тавыш һәм сурәт тә кертеп), билгеле яки билгеләргә мөмкин булган физик затка кагылышлы теләсә мәгълүмат дип билгели. «Эшкәртү» дигәне бу мәгълүматларга карата башкарыла торган теләсә ниндә гамәлне үз эченә ала: җыю, теркәү, саклау, карау, тапшыру яки бетерү. «Эшкәртүче» дип эшкәртүнең максатларын һәм чараларын билгеләуче физик яки юридик затны атиялар — практикада бу, гадәттә, IT ярдәмчесе түгел, ә компаниянең үзе. Закон шулай ук «сизгер мәгълүматлар» дигән аерем категорияне дә билгели (расалык яки этник чыгыш, сәяси карашлар, дини яки фәлсәфи ышанулар, профсоюз әгъзалыгы, сәләмәтлек турында мәгълүматлар) — андый мәгълүматларга катгыйрак режим кулланыла.
2 нче статьяга нигезләнеп, закон Мароккода урнашкан эшкәртүче башкара торган, яисә эшкәртү өчен Марокко территориясендә урнашкан чаралардан файдаланучы теләсә автоматлаштырылган яки автоматлаштырылмаган мәгълүмат эшкәртүгә кагыла, аның баш офисы чит илдә урнашкан булса да — мәсәлән, Мароккода урнашкан колл-үзәк яки субподрядчы белән эшли торган чит ил компаниясенә дә кагыла.
Алдан белдерү яки рөхсәт: еш игътибарсыз калдырыла торган рәсмиләштерү
Шәхси мәгълүматларны эшкәртүне башлаганчы, компания, гадәттә, мәгълүмат төренә карап (12 нче статья һәм алга таба), CNDP каршында алдан рәсмиләштерү үтәргә тиеш:
Гадәти эшкәртүләрнең күбесе өчен (хезмәт хакы исәбе, клиентлар файллары, бухгалтерия, гадәти эшкә алу) гади белдерү житә. CNDP аннары гадәттә 24 сәгать эчендә, квитанция бирә — бу эшкәртүне башларга мөмкинлек бирә.
Ә иң сизгер эшкәртүләр өчен CNDP-ның алдан рөхсәте мәңбәри: 1 нче статья мәгънәсендәге сизгер мәгълүматларны эшкәртү (21 нче статья), милли шәхесне таныклау карточкасы номерына кагылышлы эшкәртү, хокук бозулар, хөкем ителүләр яки иминлек чаралары турындагы мәгълүматлар, төрле максатлы файлларны бер-берсенә тоташтыру, яисә башта белдерелгән максатлардан башка максатлар өчен җыелгән мәгълүматны яңадан кулланганда.
Практикада күпләгән Марокко компанияләре бу рәсмиләштерүләрне беркайчан үтәмәгән — моның сәбәбе күпрәк законны белмәү, ул рәвешле сайлау түгел. Әмма белдерү яки рөхсәт булмау — мәгълүматны дөрес булмаган рәвештә файдалану булу-булмавыннан бәйсез рәвештә, үзе үк хокук бозу булып тора.
Мәгълүмат хуҳаларына бирелгән хокуклар
09-08 нче закон, мәгълүматлары эшкәртелә торган затларга (клиентлар, хезмәткәрләр, потенциаль клиентлар) бер-нича хокук бирә, һәм эшкәртүче компания аларны тәэмин итәргә тиеш:
Мәгълүмат алу хокукы (5 нче статья): зат ачык һәм ике мәгънәле булмаган рәвештә эшкәртүченең кем икәнлеге, максатлары, җавапларның мәңбәри яки ирекле булуы, мәгълүмат кемгә тапшырылуы, шулай да керү һәм төзәтү хокукының бар-юклыгы турында хәбәрдәр ителергә тиеш — гадәттә бу, мәгълүмат җыю формаларында (сайт, контракт, эшкә алу формасы) язылган белдерү аша тормышка аша.
Керү хокукы (7 нче статья): теләсә кем үзенә кагылышлы эшкәртү бар-юклыгын раслатырырга һәм мәгълүматны аңлаешлы формада, түләүсез һәм акыллы вакыт эчендә алырга хокуклы.
Төзәтү хокукы (8 нче статья): дөрес булмаган, тулы булмаган яки икеләтелгән мәгълүматлар, гадәттә ун көн эчендә, түләүсез рәвештә төзәтелергә, тулыландырылырга яки бетерелергә тиеш; башка төрле булганда Комиссиягә мөрәҷәгать итәргә мөмкин.
Каршы килү хокукы (9 нчы статья) һәм турыдан-туры сату тәкъдимнәрен көйләү (10 нчы статья): теләсә кем, законлы сәбәпләр буенча, эшкәртүгә каршы килергә хокуклы, ә электрон, телефон яки факс аша сату тәкъдимнәре, гадәттә, алдан ризалык таләп итә — моннан тыш, элеккеге сатылу яки хезмәт көрсәтү вакытында клиенттан туры мәгълүматлар алынган очраклар.
Мәгълүматны чит илгә тапшыру: «болыт» хезмәтләрен куллана торган компанияләр өчен игътибар ноктасы
Бүген күп Марокко компанияләре үз мәгълүматларын (хезмәт хакы, CRM, хат алышу, кадрлар кораллары) серверлары Мароккодан читтә урнашкан «болыт» платформаларында саклы. Бу, беренче карашта зыянсыз тоелгән гадәт, чынлыгында законның 43 һәм 44 нче статьяларында каралган халыкара мәгълүмат тапшыру буенча махсус режимга буйсына.
43 нче статьядә билгеләнгән принцип шуннан гыйбарат: шәхси мәгълүматны чит илгә тапшыру, ул ил кешеләрнең шәхси тормышын житәрлек дәрәжәдә саклаганда гына мөмкин — CNDP бу максат өчен житәрлек дип табылган илләр исемлеген алып бара. Андый ил булмаганда, 44 нче статья, шулай да, тапшыруга мөмкинлек бирә торган искәрмәләрне көрсәтә: мәгълүмат хуҳасының ачык ризалыгы, аның тормышын яки иҗтимагий мәнфәгатьне саклау зарурлыгы, контракт яки контрактка кадәрге чаралар үтәлеше, суд юлы белән хокукны раслау, куллану яки яклау зарурлыгы, яисә Комиссиянең житәрлек гарантияләр бирүче контракт шартларына нигезләнгән рөхсәте (практикада Европаның стандарт контракт шартларыннан алынган шартлар).
Шуңа күрә, кадрлар идарәсен яки клиентлар белән мөнәсәбәтләрне чит ил «болыт» тәэмин итүчесенә, бу пунктны тикшермичә, күчерүче компания, теориядә, белдерелмәгән мәгълүмат тапшыру өчен каралган үк җәзаларга дучар була ала.
Хокук бозган өчен җәзалар
09-08 нче закон, күп җитәкчеләр бәясезрәк күрсәткән репрессив арсенал белән бара: штрафлар да, ирексезләндерү җәзалары да бар; юридик затлар икеләтелгән җәзаларга дучар була (64 нче статья), ә җитди хокук бозган очракта җиһазлар тартып алыну яки учреждение ябылу да мөмкин. Кабат хокук бозган очракта, барлык кулланыла торган җәзалар икеләтелә (65 нче статья).
| Хокук бозу | Хокукый нигез | Төп җәза |
|---|---|---|
| Белдерелмәгән эшкәртү, яисә рөхсәт кире алынганнан соң дәвам иттерелгән эшкәртү | 52 нче ст. | 10 000 дән 100 000 дирһәмгә кадәр штраф |
| Керү, төзәтү яки каршы килү турында сорауны үтәүдән баш тарту | 53 нче ст. | Һәр хокук бозу өчен 20 000 дән 200 000 дирһәмгә кадәр штраф |
| Мәгълүматны намуссыз яки законсыз җыю яки эшкәртү | 54 нче ст. | 3 айдан 1 елга кадәр ирексезләндерү һәм/яки 20 000 дән 200 000 дирһәмгә кадәр штраф |
| Мәгълүматны рөхсәт ителгән вакыттан артык саклау | 55 нче ст. | 3 айдан 1 елга кадәр ирексезләндерү һәм/яки 20 000 дән 200 000 дирһәмгә кадәр штраф |
| Мәгълүмат хуҗасының ризалыгыннан башка эшкәртү | 56 нчы ст. | 3 айдан 1 елга кадәр ирексезләндерү һәм/яки 20 000 дән 200 000 дирһәмгә кадәр штраф |
| Ачык ризалыксыз сизгер мәгълүматны эшкәртү | 57 нче ст. | 3 айдан 1 елга кадәр ирексезләндерү һәм/яки 50 000 дән 300 000 дирһәмгә кадәр штраф |
| Җитәрлек иминлек чаралары булмау | 58 нче ст. | 3 айдан 1 елга кадәр ирексезләндерү һәм/яки 20 000 дән 200 000 дирһәмгә кадәр штраф |
| Кагыйдәләргә туры килми торган халыкара мәгълүмат тапшыру | 60 нчы ст. | 3 айдан 1 елга кадәр ирексезләндерү һәм/яки 20 000 дән 200 000 дирһәмгә кадәр штраф |
| CNDP тикшерүенә каршы тору | 62 нче ст. | 3 тән 6 айга кадәр ирексезләндерү һәм/яки 10 000 дән 50 000 дирһәмгә кадәр штраф |
| Комиссия карарын үтәүдән баш тарту | 63 нче ст. | 3 айдан 1 елга кадәр ирексезләндерү һәм/яки 10 000 дән 100 000 дирһәмгә кадәр штраф |
Компанияләр өчен практик игътибар нокталары
- Барлык бар булган шәхси мәгълүмат эшкәртүләрен (клиентлар, потенциаль клиентлар, хезмәткәрләр, кандидатлар, видео күзәтү) картага төшерергә һәм һәрберсенең CNDP-га белдерелгәнме яки, кирәк булганда, рөхсәт алынганмы икәнен тикшерергә.
- 5 нче статьяга нигезләнеп, компания сайтындагы, мәгълүмат җыю формаларындагы, хезмәт контрактларындагы һәм сату контрактларындагы белдерү шартларын яңартырга.
- Техник субподрядчылар (хостинг тәэмин итүчеләр, кадрлар яки CRM программалары җитештерүчеләр, маркетинг агентлыклары) белән төзелгән контрактларны карап чыгарга һәм аларга 23 нче статьягә туры килгән конфиденциальлек һәм иминлек шартларын кертергә.
- Чит илгә киткән мәгълүмат агымнарын («болыт» хостинг, SaaS кораллары, халыкара төркем) билгеләргә һәм аларның хокукый нигезен 43 һәм 44 нче статьяларга карап тәэмин итәргә.
- Хокукларны тормышка ашыру сорауларын (керү, төзәтү, каршы килү) күзәтү өчен эчке җаваплы затны билгеләргә һәм законда каралган җавап бирү вакытларын үтәргә.
- 10 нчы статьягә туры килгән ризалык җыю механизмы белән электрон яки телефон аша сату тәкъдимнәре кампанияләрен көйләргә.
- Эшкәртүләр, бирелгән белдерүләр һәм гамәлгә ашырылган иминлек чаралары турында эчке реестрны алып барып, мөмкин булган CNDP тикшерүенә әзерләнергә.
Йомгак
09-08 нче закон яңа документ түгел, ләкин аны гамәлдә тулысынча үтәү, күпчелек Марокко компанияләрендә, әле дә шактый камилләштерүне таләп итә; алар күбесенчә үз йөкләмәләрен тикшерү, судлашу яки берләшү-сатып алу килешүе кысаларында уздырыла торган due diligence вакытында ачыклый. Мәгълүмат стратегик актив булган, ә санлы кораллар («болыт», CRM, ясалма интеллект) мәгълүмат агымнарын арттырган хәзерге чорда, актив рәвештә закон таләпләренә туры килү — ул бер үк вакытта хокукый йөкләмә дә, клиентлар, хезмәткәрләр һәм партнерлар алдында җитдилек билгесе дә.
Бу мәкалә гомуми күзәтү тәкъдим итә һәм хокукый киңәшмә булып тормый. Шәхси мәгълүматларыгызны эшкәртүнең кагыйдәләргә туры килүен тикшерү яки CNDP каршында гамәлләрегездә ярдәм алу өчен, Westfield адвокатлар бюросы сезнең хезмәтегездә.